Faydalı Model mi Patent mi? Farklar ve Seçim

Kısa cevap: Patent başvuru tarihinden itibaren 20 yıl, faydalı model 10 yıl korur ve iki süre de uzatılamaz. Faydalı model verilirken patentteki gibi esasa yönelik bir inceleme yapılmadığı için hak sonradan mahkemede hükümsüzlük davasıyla tartışılabilir. Doğru seçim buluşun niteliğine, ürünün ticari ömrüne ve hedef pazarlara bağlıdır.

Buluşunuzu korumak istiyorsunuz ama ilk soru hemen akla geliyor: faydalı model mi, patent mi? Faydalı model, yeni ve sanayiye uygulanabilen buluşları patente göre daha kısa süreyle koruyan bir sınai mülkiyet hakkıdır.

Sınai mülkiyet; marka, tasarım, patent gibi fikrî ürünlerin sicile kaydedilerek korunması demektir. Bu yazıda iki hakkın farkını, faydalı modelin çoğu zaman gözden kaçan risk tarafını ve dönüştürme imkânını sade bir dille anlatıyorum. İçerik genel bilgilendirme amaçlıdır; her buluş ayrıca değerlendirilmelidir.

Patent ve faydalı model koruma süreleri (kaynak: 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu, mevzuat.gov.tr, m.101).

Faydalı Model Nedir, Patentten Farkı Ne?

Faydalı model; teknik bir sorunu çözen yeni bir ürünü, cihazı ya da mekanizmayı korur. Bir kapı kilidinin mekanizmasında yaptığınız küçük ama işe yarar bir yapısal iyileştirme buna örnek olabilir. Sanayiye uygulanabilirlik, buluşun tarım dahil sanayinin herhangi bir dalında üretilebilmesi veya kullanılabilmesi anlamına gelir.

Süreler 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'nda (SMK) açıktır. TÜRKPATENT'in patent ve faydalı model kılavuzuna göre koruma süresi patent için başvuru tarihinden itibaren 20 yıl, faydalı model için 10 yıldır ve bu süreler uzatılamaz. Kanun metnine mevzuat.gov.tr'deki SMK sayfasından, genel çerçeveye Sınai Mülkiyet Kanunu sayfamızdan ulaşabilirsiniz.

Faydalı modeli endüstriyel tasarımla karıştırmayın. Tasarım ürünün dış görünüşünü, faydalı model çalışma biçimindeki teknik çözümü korur. Görünüş korumasını düşünüyorsanız endüstriyel tasarım tescili sayfamıza bakabilirsiniz.

Faydalı Model ve Patent: Karşılaştırma Tablosu

İki hak da başvurduğunuz ülkede, sınırlı bir süre için başkalarının buluşunuzu izinsiz kullanmasını engeller. Farklar süre, aranan ölçütler ve değerlendirme yönteminde ortaya çıkar. Tablo temel noktaları özetliyor.

Ölçüt	Patent	Faydalı model
Koruma süresi (SMK m.101)	20 yıl, uzatılamaz	10 yıl, uzatılamaz
Aranan ölçütler	Yenilik, buluş basamağı, sanayiye uygulanabilirlik	Yenilik ve sanayiye uygulanabilirlik
Esasa yönelik inceleme	İnceleme talebiyle yapılır	Patentteki gibi bir inceleme aşaması yoktur
Karar sonrası itiraz	Patent için itiraz usulü vardır (SMK m.99)	Verildikten sonra m.99'daki itiraz usulü işletilemez; yalnızca mahkemeden hükümsüzlük istenebilir
Kurum güvencesi	–	Verilmiş olması geçerlilik ve yararlılık garantisi sayılmaz (SMK m.143, on üçüncü fıkra)

Buluş basamağı, buluşun alanında uzman biri için bilinen tekniğin durumundan aşikâr olmaması demektir. Faydalı modelde bu ölçüt aranmadığı için küçük ama pratik iyileştirmeler korunabilir. Yine de her başvurunun kabul edileceğini söyleyemem; sonuç Kurumun değerlendirmesine bağlıdır.

Kanunun faydalı model bölümü, hangi buluşların faydalı modelle korunabileceğini ve hangilerinin kapsam dışında kaldığını ayrıca düzenler. Buluşunuz kimya, biyoloji veya usul gibi bir alandaysa uygunluğu başvurudan önce kontrol ettirin.

Faydalı Model Hükümsüzlük Riski: Seçimde Gözden Kaçan Nokta

Faydalı modelin cazip yanı sürecin patente göre daha sade olmasıdır. Bunun karşılığında hak, esasa yönelik bir inceleme yapılmadan verilebilir. SMK m.143'ün on üçüncü fıkrası, faydalı modelin verilmiş olmasının geçerlilik ve yararlılık konusunda Kurum garantisi olarak yorumlanamayacağını belirtir.

TÜRKPATENT kılavuzuna göre faydalı model verildikten sonra m.99'daki itiraz usulü işletilemez; yalnızca mahkemeden hükümsüzlük talep edilebilir. Hükümsüzlük, bir hakkın baştan itibaren geçersiz sayılmasıdır. SMK'nın faydalı modelin hükümsüzlüğünü düzenleyen maddesinin üçüncü fıkrasına göre bu dava, koruma süresince veya hakkın sona ermesini izleyen beş yıl içinde açılabilir.

Bu, faydalı modelin değersiz olduğu anlamına gelmez. Ancak rakibiniz belgenizi dava yoluyla sorgulayabilir; lisans vermeyi veya yatırımcıyla görüşmeyi planlıyorsanız bunu hesaba katmalısınız. Araştırma raporunu dikkatle okumanız ve istemlerinizi güçlü yazmanız riski azaltır.

Faydalı Model Başvurusu Adım Adım Nasıl İlerler?

Başvuru, dosyanın hazırlanması kadar süre takibini de kapsar. Genel akış şöyledir:

Ön araştırma: Buluşunuzun yeni olup olmadığını TÜRKPATENT'in çevrimiçi veritabanında ve uluslararası kaynaklarda tarayın.
Dosyanın hazırlanması: Tarifname, istemler ve gerekirse çizimler hazırlanır. İstem, korumak istediğiniz teknik özelliklerin yazılı tanımıdır ve koruma kapsamını belirler.
Başvuru: Başvuru Kurumun çevrimiçi sistemi EPATS üzerinden yapılır.
Şekli inceleme: SMK m.143'ün birinci fıkrasına göre, m.90'ın üçüncü fıkrasındaki unsurlardan biri eksikse başvuru işleme alınmaz.
Araştırma talebi: Kılavuzun “Araştırma Talebi ve Araştırma Raporunun Düzenlenmesi” bölümüne göre talep başvuruyla birlikte ya da eksikliklerin süresi içinde giderildiğinin bildirildiği tarihten itibaren 2 ay içinde, araştırma ücreti ödenerek yapılır. Güncel ücretler için bize danışın; iletişim sayfamızdan ulaşabilirsiniz.
Araştırma raporu: Rapor düzenlenir, başvuru sahibine bildirilir ve Bültende yayımlanır (SMK m.143, altıncı fıkra). Yayımdan itibaren üç ay içinde başvuru sahibi itiraz edebilir, üçüncü kişiler görüş bildirebilir (sekizinci fıkra).
Karar ve yayım: Değişiklik gerekiyorsa bildirimden itibaren 2 ay içinde yapılması istenir. Değişiklik yapılmazsa ya da kabul edilmezse başvuru geri çekilmiş sayılır; Kurum başvurunun kanuna uygun olmadığına karar verirse başvuru reddedilir (m.143).

Her adımın ayrıntısı için TÜRKPATENT kılavuzuna bakabilirsiniz. Patent tarafındaki adımlar için patent başvurusu sayfamız yol gösterir.

Faydalı Modelden Patente Geçiş (ve Tersi) Mümkün mü?

Evet, SMK m.104 iki yönde de dönüştürme imkânı tanır. Süreler yönüne göre değişir; aşağıdaki tablo bunları bir arada gösteriyor.

Yön	Talep için son an	Talepten sonra
Faydalı model → patent	Araştırma raporunun bildirim tarihini takip eden üç aylık sürenin bitimi (SMK m.104)	Kurum bildiriminden itibaren 1 ay içinde belgeler ve araştırma talebi
Patent → faydalı model	İnceleme sürecindeki son bildirime cevap süresi olan üç aylık sürenin bitimi (TÜRKPATENT kılavuzu)	Kurum bildiriminden itibaren 1 ay içinde belgeler ve araştırma talebi (SMK m.104)

Bu bir aylık süre içinde şartlar yerine getirilmezse dönüştürme talebi yapılmamış sayılır. Başvuru, önceki türüyle işlem görmeye devam eder. Yönetmelik ayrıca, faydalı modelden patente dönüştürülmüş başvurular için yeniden dönüştürme talebinin işleme alınmayacağını belirtir.

Ayrıntılar için Sınai Mülkiyet Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmeliğe ve TÜRKPATENT'in başvuru kitapçığına göz atın. Dönüştürme süreleri kısa olduğundan karar vermeden önce uzman görüşü almanızı öneririm.

Faydalı Model mi Patent mi? Karar Verirken Dikkat Edilecekler

Ürünün ticari ömrü kısaysa ve buluş pratik bir iyileştirmeyse faydalı model mantıklı olabilir. Uzun vadeli yatırım yapacaksanız ya da hakkı lisanslayacaksanız patent yolunu değerlendirin. Patentin ne olduğunu patent nedir sayfamızda, hizmet kapsamımızı patent tescili sayfamızda bulabilirsiniz.

En sık gördüğüm hata, ürünü başvurudan önce kamuya göstermektir. Satış sayfası, sosyal medya paylaşımı veya fuar sunumu yenilik şartını zedeleyebilir. Kanun bazı açıklamaların etkisiz sayılmasına izin verir, ancak bu istisnanın şartları dardır. Önce başvuru yapmak daha güvenlidir.

İkinci hata, istemleri gereğinden dar yazmaktır; rakip küçük bir değişiklikle koruma dışına çıkabilir. Üçüncüsü, hakkın yalnızca başvurduğunuz ülkede geçerli olduğunu unutmaktır. Türkiye'deki faydalı model yurt dışında kendiliğinden koruma sağlamaz; ihracat planınız varsa hedef pazarları başvurudan önce belirleyin. Mevzuata WIPO Lex'teki Türkiye Sınai Mülkiyet Kanunu kaydından da bakabilirsiniz.

Sonuç ve Sonraki Adım

Faydalı model, uygun buluşlar için patente göre daha sade bir yol sunar. Karşılığında koruma 10 yılla sınırlıdır, esasa yönelik inceleme yapılmadan verilebilir ve hak sonradan mahkemede tartışılabilir. Doğru seçim buluşun niteliğine, bütçenize ve hedef pazarlarınıza göre belirlenir; sonuç vaat edemem ama sürecin her adımında yanınızda olabiliriz.

Markanız için de koruma düşünüyorsanız ücretsiz marka sorgulama sayfamızı kullanabilir, marka tescili hizmetimizi inceleyebilirsiniz. Buluşunuz için uzman görüşü almak isterseniz bizimle iletişime geçin. Diğer rehberlerimiz blog sayfamızda sizi bekliyor.

Sık sorulan sorular

Faydalı model ile patent arasındaki en önemli fark nedir?

Koruma süresi ve değerlendirme yöntemi farklıdır. Patent 20 yıl, faydalı model 10 yıl korur. Faydalı model, patentteki gibi esasa yönelik inceleme yapılmadan verilebildiği için hükümsüzlük riski taşır.

Faydalı model kaç yıl korur?

TÜRKPATENT kılavuzuna ve SMK m.101'e göre faydalı model başvuru tarihinden itibaren 10 yıl korur. Bu süre uzatılamaz.

Faydalı model için araştırma talebi ne zaman yapılır?

TÜRKPATENT kılavuzuna göre talep başvuruyla birlikte ya da eksikliklerin süresi içinde giderildiğinin bildirildiği tarihten itibaren 2 ay içinde, araştırma ücreti ödenerek yapılır. Güncel ücretler için bize danışın.

Faydalı model başvurusu patente dönüştürülebilir mi?

Evet. Talep, araştırma raporunun bildirim tarihini takip eden üç aylık sürenin bitimine kadar yapılabilir. Kurumun bildiriminden itibaren bir ay içinde gerekli belgeler ve araştırma talebi tamamlanmazsa dönüştürme talebi yapılmamış sayılır ve başvuru faydalı model olarak devam eder.

Faydalı model hakkı sonradan geçersiz sayılabilir mi?

Evet. Faydalı model verildikten sonra itiraz usulü işletilemez ancak mahkemede hükümsüzlük davası açılabilir. Dava, koruma süresince veya hakkın sona ermesini izleyen beş yıl içinde açılabilir.

Faydalı Model mi Patent mi? Seçmeden Önce Bunu Bilin